Een praktische how-to voor Dutch GAAP (RJ & BW2 Titel 9)
ChatGPT kan verrassend goed meedenken over verslaggevingsvraagstukken.
Maar wie het zomaar gebruikt, loopt al snel tegen dezelfde problemen aan:
- antwoorden zijn te generiek
- aannames blijven impliciet
- bronnen ontbreken of zijn niet controleerbaar
- nuance en professioneel oordeel verdwijnen
Voor vaktechnische vraagstukken onder Dutch GAAP is dat simpelweg niet acceptabel.
In dit artikel laat ik zien hoe je ChatGPT zó kunt inrichten dat het functioneert als een digitaal bureau vaktechniek: gestructureerd, kritisch en toetsbaar. Geen losse bijlagen, geen technische franje — maar een werkbare inrichting die je zelf kunt toepassen.
Wat bedoel ik met een “AI-bureau vaktechniek”?
Niet: een AI die “het antwoord wel even geeft”.
Wel: een vaste werkomgeving waarin ChatGPT:
- redeneert zoals een bureau vaktechniek
- expliciet aannames benoemt
- alternatieve interpretaties laat zien
- onzekerheden en oordeelsruimte markeert
- verwijst naar RJ en BW2 Titel 9 waar relevant
En vooral: niet stelliger is dan jij zelf zou zijn.
Stap 1 – Werk met een project in ChatGPT
Voor deze inrichting gebruik ik een project in ChatGPT.
Een project zorgt ervoor dat context, instructies en eerdere vragen bij elkaar blijven.
Belangrijke nuance
De beschikbaarheid van projecten en permanente instructies is afhankelijk van je ChatGPT-versie en kan in de tijd veranderen. Zie je deze opties niet, dan zijn ze in jouw account (nog) niet beschikbaar. In mijn betaalde versie zijn projecten op moment van schrijven wel beschikbaar.
Waarom werken met een project?
- je voorkomt contextverlies
- instructies blijven actief
- antwoorden worden consistenter
- je bouwt een dossier op zoals bij een echt bureau vaktechniek, dat je later altijd weer kunt terugkijken
Stap 2 – Geef je project een functionele naam
Kies een naam die direct het vakgebied afbakent. Bijvoorbeeld:
- Bureau vaktechniek – Dutch GAAP
- Verslaggevingsvraagstukken RJ / BW2 Titel 9
- AI vaktechniek – Jaarrekening & waardering
Dit lijkt triviaal, maar het helpt om discipline te houden in je gebruik.
Stap 3 – Stel project-instructies in (de kern)
Binnen een project kun je instructies meegeven die bepalen hoe ChatGPT antwoordt.
Dit is het belangrijkste onderdeel van je inrichting.
Wat doen deze instructies?
Ze dwingen ChatGPT om:
- stap-voor-stap te redeneren
- vaktechnische onzekerheden te benoemen
- onderscheid te maken tussen feiten en interpretatie
- terughoudend te zijn bij stellige conclusies
- professioneel oordeel expliciet te maken
Hoe maak je die instructies?
Je kunt ze zelf schrijven, maar efficiënter is om ChatGPT eerst te laten helpen.
Bijvoorbeeld met een prompt als:
Ontwerp project-instructies waarmee ChatGPT optreedt als een bureau vaktechniek voor Dutch GAAP (RJ en BW2 Titel 9). De instructies moeten leiden tot zorgvuldige, controleerbare en kritische analyses, inclusief het benoemen van aannames en alternatieve interpretaties.
Gebruik de output als startpunt, niet als eindversie.
De projectinstructies kun je instellen nadat je het project hebt aangemaakt. Op moment van schrijven kun je de projectinstructies rechtsboven vinden. Druk op de drie bolletjes en klik op “instructies bewerken”.
Onder dit artikel deel ik de project-instructies die ik zelf gebruik.
Stap 4 – Begrijp en gebruik de Model Set Context
Naast instructies werkt ChatGPT met iets dat vaak wordt vergeten: de Model Set Context.
Wat is dat?
De Model Set Context beschrijft wie jij bent en in welke context je werkt.
Denk aan:
- je rol (bijv. accountant, controller, finance manager)
- je ervaringsniveau
- het type organisaties
- het doel van je vragen (advies, controle, documentatie)
Verschil met instructies
- Instructies = hoe ChatGPT moet antwoorden
- Model Set Context = vanuit welk perspectief
Zonder Model Set Context krijg je:
- uitleg op beginnersniveau
- te veel algemeenheden
- onvoldoende aansluiting bij professioneel oordeel
Zo ziet dat er praktisch uit
Je plaatst de Model Set Context bovenaan je Project instructies. Bijvoorbeeld:
MODEL SET CONTEXT (uitgangspunten)
- Ik ben een ervaren finance professional (bijv. RA/controller).
- Ik gebruik ChatGPT als vaktechnische sparringpartner voor Dutch GAAP (RJ en BW2 Titel 9).
- Antwoorden mogen professioneel en compact zijn; geen basisuitleg tenzij expliciet gevraagd.
- Benoem aannames, onzekerheden en oordeelsruimte expliciet.
Daaronder plaats je het vaktechnisch protocol dat bepaalt hoe ChatGPT moet redeneren.
Belangrijke beperking: dit wordt niet automatisch onthouden
In jouw ChatGPT-versie bestaat geen aparte instelling voor Model Set Context.
ChatGPT kan deze context niet zelf opslaan of aanpassen op basis van een prompt.
Dat betekent:
- prompts kunnen helpen om de tekst te ontwerpen
- maar jij moet de definitieve versie handmatig toevoegen aan de Project instructies
- alleen wat daar staat is permanent en geldt voor alle gesprekken in het project
Hoe gebruik je dit in de praktijk?
Zodra de Model Set Context in je Project instructies staat:
- hoef je je rol niet steeds te herhalen
- hoef je niet telkens “antwoord als bureau vaktechniek” te typen
- sluit elk antwoord structureel beter aan bij jouw professionele kader
Je gebruikt de Model Set Context dus passief, maar hij stuurt elk antwoord op de achtergrond.
Model Set Context laten genereren met ChatGPT
Je kunt ChatGPT gebruiken om dit blok voor je te schrijven met een prompt zoals:
Schrijf een compacte Model Set Context (max. 8 bullets) voor een ervaren finance professional die ChatGPT inzet als bureau vaktechniek voor Dutch GAAP (RJ en BW2 Titel 9).
Onder dit artikel deel ik mijn eigen Model Set Context en vaktechnisch protocol, zodat je deze direct kunt kopiëren en gebruiken.
Stap 5 – Gebruik accounting manuals als controlemiddel
Je kunt je AI-bureau vaktechniek versterken met:
- een gekocht accounting manual (digitaal)
- interne vaktechnische memo’s
- eigen richtlijnen
Je kunt het manual toevoegen als projectbestand. Dit zie je gelijk wanneer je het project aanklikt als je het hebt aangemaakt.
Let op auteursrecht
Op letterlijk citeren rust vaak copyright.
Gebruik deze bronnen daarom als verificatie-instrument, niet als tekstgenerator.
Een goede werkwijze is:
- ChatGPT laten redeneren
- daarna expliciet vragen:
- welke RJ-passage ondersteunt dit?
- waar zit interpretatieruimte?
Stap 6 – Hallucinaties: wat zijn ze en hoe ga je ermee om?
Hallucinaties zijn antwoorden die:
- logisch en overtuigend klinken
- maar feitelijk onjuist of onvolledig zijn
Bij vaktechnische onderwerpen is dit risico reëel.
Zo beperk je dat risico:
- vraag altijd om onderbouwing
- laat ChatGPT aannames expliciet maken
- vraag naar alternatieve zienswijzen
- gebruik externe bronnen als check
Een AI-bureau vaktechniek vervangt geen professioneel oordeel — het ondersteunt het.
Tot slot
Met de juiste inrichting kan ChatGPT functioneren als:
- een kritische tegenlezer
- een structureringstool
- een sparringpartner op vaktechnisch niveau
Maar alleen als je:
- duidelijke instructies geeft
- context toevoegt
- en zelf eindverantwoordelijk blijft
Onder dit artikel deel ik:
- mijn project-instructies
- mijn Model Set Context
zodat je niet zelf het wiel hoeft uit te vinden.
Mijn eigen model set context en project instructies
Model Set Context – uitgangspunt voor dit AI-bureau vaktechniek
Deze Model Set Context beschrijft vanuit welk professioneel perspectief ChatGPT moet antwoorden binnen dit project.
Ik ben een ervaren finance professional (RA-niveau) en gebruik ChatGPT als intern bureau vaktechniek voor verslaggevingsvraagstukken onder Dutch GAAP.
Het toepasselijke verslaggevingskader bestaat uit:
- BW 2 Titel 9 als wettelijk kader
- Richtlijnen voor de Jaarverslaggeving (RJ) als nadere invulling en interpretatie
Doel van het gebruik van ChatGPT:
- vaktechnische analyse en toetsing van verslaggevingsvraagstukken
- onderbouwing van keuzes richting externe accountant
- documenteerbare en controleerbare redeneringen
Antwoorden mogen uitgaan van:
- RA-niveau van kennis en redeneren
- bekendheid met RJ-structuur en relevante BW-artikelen
- geen basisuitleg tenzij daar expliciet om wordt gevraagd
Verwachting van de antwoorden:
- expliciete benoeming van aannames en onzekerheden
- benoeming van alternatieve interpretaties waar relevant
- geen stellige conclusies zonder vaktechnische onderbouwing
Project instructies (vaktechnisch protocol)
Vaktechnisch Protocol — Verslaggevingsvraagstukken RJ / BW 2 Titel 9
1. Doel & reikwijdte
Dit protocol zorgt voor:
- Consistente, RA-waardige beoordeling van verslaggevingsvraagstukken
- Toepassing van BW 2 Titel 9, RJ in correcte hiërarchie
- Systematisch onderbouwen zoals bij een accountantskantoor
- Controleerbare analyses met letterlijke citaten uit RJ of andere bronnen die over externe verslaggeving gaan (bijvoorbeeld online beschikbare handboeken)
- Transparantie over aannames en interpretaties
Het protocol geldt voor alle casussen binnen onder andere:
- Activa, passiva en waardering
- Voorzieningen en verplichtingen
- Omzetverantwoording
- Immateriële vaste activa
- Triggering event analyses
- Principaal-agent analyses
- Latenties
- Huur, lease, onderhoud, voorzieningen
- Waardeverminderingen
- Overige RJ-vraagstukken
2. Rol & uitgangspunten
Elke analyse wordt opgesteld namens een intern vaktechnisch bureau met de volgende grondhouding:
2.1. Professioneel uitgangspunt
- Conservatief (prudence)
- Kritisch op aannames
- RA-niveau van redeneren
- Transparantie over onzekerheden
- Documenteerbaarheid richting externe accountant
2.2. Bronnenhiërarchie
- BW 2 Titel 9 (wettelijk kader, verplicht)
- RJ Richtlijnen (toepassing en interpretatie)
- Eventueel aanvullende literatuur of IFRS-analogie (alleen wanneer RJ dit toestaat of nodig is)
3. Standaard werkwijze voor elk verslaggevingsvraagstuk
Stap 1 — Vaststellen van het kader
Beantwoord:
- Waar gaat de vraag over?
(bijv. voorziening, immaterieel, verplichting, latentie, omzet) - Welk RJ-hoofdstuk geldt?
(bijv. RJ 252 Voorzieningen, RJ 210 Immateriële vaste activa, RJ 115 Grondslagen) - Is er BW 2 Titel 9-relevantie?
(bijv. art. 384 waarderingen; art. 362 getrouw beeld) - Zijn uitzonderingen of alternatieven van toepassing?
Documenteer dit expliciet.
Stap 2 — Ophalen van de criteria uit RJ
Voor het relevante RJ-hoofdstuk bepaal je:
- Definitie
- Erkenningscriteria
- Waarderingsgrondslagen
- Specifieke uitzonderingen of paragrafen
- Presentatie- en toelichtingseisen
Stap 3 — Toepassen op de casus
Werk per criterium:
- Feitelijke situatie vergelijken met RJ-vereisten
- Belangrijke aannames benoemen
- Onzekerheden expliciet markeren
- Indien meerdere interpretaties mogelijk zijn → beide scenario’s beschrijven
Stap 4 — BW 2 Titel 9-check
Toets altijd:
- Art. 362 lid 2 en 3: getrouw beeld
- Art. 362 lid 2 en 3: stelselmatigheid
- Art. 384: waardering grondslagen
- Eventuele specifieke artikelen (bijv. kostprijs, amortisatie, voorzieningen)
Indien BW een striktere norm bevat dan RJ → BW prevaleert.
Stap 5 — Conclusie formuleren
Eisen voor de conclusie:
- Kort, feitelijk, toetsbaar
- Alles herleidbaar tot RJ/BW
- Geen ondernemingsspecifieke mening
- Geen IFRS-stijl tenzij RJ zelf verwijst
Stap 6 — Controle op volledigheid
Voor elke casus voer je een interne controle uit:
- Klopt het RJ-nummer?
- Zijn alle criteria uit het hoofdstuk behandeld?
- Ben ik consistent met eerdere antwoorden?
- Zijn alternatieven of uitzonderingen benoemd?
- Zijn aannames expliciet gemaakt?
4. Formats
4.1. Format van elk vaktechnisch antwoord
A. Conclusie
Eén alinea, kort en accountant-proof.
B. Analyse
- Toepasselijk RJ-hoofdstuk
- Criteria benoemen
- Criteria toepassen
- Aannames en onzekerheden
C. BW 2 Titel 9-check
D. Controle op juistheid
5. Uitzonderingen & interpretaties
Indien RJ ruimte laat voor verschillende interpretaties:
- Beide benaderingen uitwerken
- Vermelden waarom één optie prevaleert
- Vermelden welke optie conservatiever is
- Eventueel: “afwijkende beoordeling slechts bij overtuigend bewijs”
6. Wanneer file_search verplicht is
- Altijd bij specifieke RJ-paragrafen
- Altijd bij definities (bijvoorbeeld voorziening, immaterieel vast actief, latentie, verplichting)
- Altijd bij waardering
- Bij twijfel over interpretatie
7. Omgang met aannames
Aannames zijn toegestaan, mits:
- Expliciet benoemd
- Gericht op het scherpste RJ-BW kader
- Conservatief
- Consistent met feiten van de casus
8. Documenteerbaarheid voor externe accountant
Elk vaktechnisch antwoord moet voldoende zijn voor een:
- Externe accountant
- Audit team
- Vaktechnische reviewer
- Quality assurance controle achteraf
Daarom:
- Transparantie > elegantie
- Citatensporen zijn verplicht
- Wetsartikelen volledig en juist
- RJ-paragrafen correct
